ပရမ္းပတာဦးေႏွာက္

          လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ စရိုက္လကၡဏာေတြ ၊ အျပဳအမူေတြကို ဘယ္အရာေတြက လႊမ္းမိုး ထားပါသလဲလို႔ ေမးလာခဲ့ရင္ တစ္ခ်ိဳ႕က ဗီဇ (Genetic) လို႔ ေျဖၾကပါလိမ့္မယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕က ပတ္ဝန္းက်င္ (environment) လို႔ အေၾကာက္အကန္ ျငင္းပါလိမ့္မယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ကေတာ့ ႏွစ္ခု လံုးကို မွ်မွ်တတ လက္ခံၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တျခား အေၾကာင္းအခ်က္ေတြေရာ မရွိႏိုင္ဘူး လားလို႔ စဥ္းစားတဲ့သူ အေတာ္ရွားပါလိမ့္မယ္။

          လူဟာ ဗီဇကေသာ္ လည္းေကာင္း၊ ပတ္ဝန္းက်င္ကေသာ္ လည္းေကာင္း၊ ျပဌာန္းထား တဲ့ သတၱဝါသက္သက္ပဲလား၊ ဒီလိုသာဆို လူရဲ႕ လြတ္လပ္တဲ့စိတ္ဆႏၵဆိုတာ ဘာလဲ၊ လူရဲ႕ လြတ္လပ္တဲ့အျပဳအမူဆိုတာ ဘာလဲ၊ လူရဲ႕ ကိုယ့္လုပ္ရပ္အေပၚ ကိုယ္တာဝန္ယူမႈဆိုတာ ဘာလဲ။ ေမးစရာရွိလာပါတယ္။ လူဟာ အထက္ပါအတိုင္း ဗီဇနဲ႔ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ ျပဌာန္းထားျခင္း ခံရတဲ့ သတၱဝါသာျဖစ္ခဲ့မယ္ဆိုရင္ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕အျပဳအမူေတြကို ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္း တြက္ ခ်က္ႏိုင္ပါသလား ဆိုတာလည္း ေမးဖို႔လိုလာပါတယ္။

          ဒီအေၾကာင္းအရာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး Willian Riclark နဲ႔ Michael Grunstein တို႔က

“လူသားအျပဳအမူႏွင့္ မ်ိဳးဗီဇ၏ အခန္းက႑(The  role  of  genes in human behavior)” ဆိုတဲ့ စာအုပ္တစ္အုပ္ကို ေရးသားထုတ္ေဝလိုက္ပါတယ္။ ဒီစာအုပ္မွာ လူသားဦးေႏွာက္ရဲ႕ ပရမ္း ပတာႏိုင္မႈ ၊ မခန္႔မွန္းႏိုင္မႈကို အဓိကတင္ျပထားပါတယ္။

          သူတို႔က လူသားအျပဳအမူဆိုင္ရာ ေလ့လာမႈေတြဟာ မ်ိဳးဗီဇနဲ႔ပတ္ဝန္းက်င္၊ ဒြိဟ သေဘာတရားနဲ႔တင္ သံသရာလည္ေနတယ္။ ဒီသီအိုရီႏွစ္ခုကို ေပါင္းစပ္ျပန္ေတာ့လည္း လူသားအျပဳအမူ ေရြးခ်ယ္မႈနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးလံုေလာက္ေအာင္ မရွင္းျပႏိုင္ျပန္ဘူး။ လူသား အျပဳ အမူ ေရြးခ်ယ္မႈရဲ႕မူလဇစ္ျမစ္နဲ႔ အဓိပၸါယ္ကို အနည္းငယ္ပဲ သိျမင္ႏိုင္ပါတယ္လို႔ ဆိုပါ တယ္။

          ဒါေၾကာင့္မို႔ သူတို႔က လူ႔ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ရႈပ္ေထြးမႈေတြနဲ႔ ဆက္စပ္ၿပီး “ပရမ္းပတာ သီအိုရီ” တစ္ခုကို ထုတ္ျပလာပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ “ပရမ္းပတာ” ဆိုတာ ဘာလဲလို႔ ေမးဖို႔လိုလာပါ တယ္။ စနစ္ (system)တစ္ခုရဲ႕ မူလအေျခ (Initial State) အနည္းငယ္ေျပာင္းလဲမႈဟာ ရလဒ္ (Outcome) မွာ အရမ္းကို ျခားနားတဲ့ကြဲလြဲမႈေတြကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ဒါကို သိပၸံပညာရွင္ ေတြက “ပရမ္းပတာျဖစ္တယ္” လို႔ ေခၚပါတယ္။

          ရူပေဗဒပညာရွင္ ဟိုင္းဇင္းဘတ္ရဲ႕မေရရာမႈနိယာမ (law of uncertainty) ထြက္ေပၚ လာၿပီးေနာက္မွာ စနစ္ေတြရဲ႕ပရမ္းပတာျဖစ္ႏိုင္မႈကို ပညာရွင္ေတြ အေတာ္အာရံုစိုက္လာၾကပါ တယ္။ “ပရမ္းပတာ”ဆိုတဲ့ စကားလံုးဟာ အေတာ့္ကို ေရပန္းစားလာပါတယ္။ ေလ့လာခ်က္ ေတြအရ စနစ္ေတြဟာ သိပ္ရႈပ္ေထြးလြန္းတဲ့ အတြက္ အေသးစိတ္နားလည္ထားတာေတာင္မွ ဘာေတြျဖစ္လာလိမ့္မယ္ဆိုတာကို တိတိက်က် မမွန္းဆႏိုင္ပါဘူးတဲ့။

          ဒါနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ သူတို႔ႏွစ္ဦးက ဥပမာတစ္ခုေပးပါတယ္။ ေက်ာက္တံုးႀကီးတစ္တံုးကို ထိပ္ေပၚကလွိမ့္ခ်လိုက္တယ္ဆိုပါစို႔။ အဲဒီေက်ာက္တံုးႀကီးဟာ လိမ့္ဆင္းရာလမ္းတစ္ေလွ်ာက္ မွာရွိတဲ့ ခ်ံဳပုတ္ေတြ၊ သစ္ပင္အကိုင္းအခက္ေတြ၊ တျခားေက်ာက္တံုးေတြနဲ႔ စတင္ၿပီးတိုက္မိပါ လိမ့္မယ္။ အဲဒီ တိုက္မိမႈ(Collision) တစ္ခုစီဟာ တိုက္မိရံုသက္သက္မဟုတ္ဘဲ ေက်ာက္တံုး ဆက္လက္လိမ့္ဆင္းရာမွာ ႀကံဳေတြ႔ရမယ့္အနာဂါတ္လမ္းေၾကာင္းေတြ၊ ျပန္လွန္သက္ေရာက္မႈ အက်ိဳးဆက္ေတြကိုပါ အသစ္တဖန္ျပန္လည္ဖန္တီးေပးပါတယ္။

          မူလအေျခအေနမွာ  အနည္းငယ္ေသာေျပာင္းလဲမႈဟာ အဆေပါင္းမ်ားစြာျဖစ္ပြားၿပီး မမွန္း ဆႏိုင္တဲ့ အက်ိဳးဆက္ေတြကို ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဆိုလိုတာက ေက်ာက္တံုးႀကီးဟာ မူလရည္မွန္း ထားတဲ့ေနရာကေန အေတာ္ေဝးေဝးကို ေရာက္ရွိသြားႏိုင္ပါတယ္။ ေက်ာက္တံုးႀကီးရဲ႕ လမ္း ေၾကာင္းကို ကၽြန္ေတာ္တို႔တိတိက်က် မခန္႔မွန္းႏိုင္ပါဘူး။ ဘာ့ေၾကာင့္ဆို သူ႔လမ္းေၾကာင္းရဲ႕ ေကြ႔ေကာက္ရႈပ္ေထြးမႈဟာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ တြက္ခ်က္ႏိုင္စြမ္းရည္ထက္ သာလြန္ေနလို႔ပဲျဖစ္ပါ တယ္။

          လူသားဦးေႏွာက္ဟာ သူ႔ရဲ႕ကိုယ္ပိုင္စနစ္တစ္ခုနဲ႔ ပရမ္းပတာအျပဳအမူေတြကို ဖန္တီး ႏိုင္ပါတယ္။ သူတို႔ႏွစ္ဦးက ဦးေႏွာက္ရဲ႕ရႈပ္ေထြးမႈေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး အခုလိုရွင္းပါတယ္။

          နာ့ဗ္ဆဲတစ္ခုစီဟာ မယံုႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ရႈပ္ေထြးၿပီးဆဲလ္တစ္ခုစီကို အဆင့္ဆင့္ ကိုင္းျဖာရႈပ္ေထြးေနတဲ့ လက္တံ(dendrites)ေတြက တဆင့္ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ လက္ခံ ရယူပါတယ္။ ဆဲလ္တစ္ခုစီဟာ Neurons တစ္ေထာင္ေက်ာ္ေလာက္ဆီက သတင္း အခ်က္အလက္ (လႈံ႔ေဆာ္မႈ) ေတြကို ရယူပါတယ္။ တစ္ခါ အဲဒီ Neurons ေတြ ကိုယ္၌က လည္း ရာေပါင္းေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာေသာ သတင္းစီးဝင္မႈ(inputs)ေတြရဲ႕ ရိုက္ခတ္မႈ (Impacts) ကို ခံရပါတယ္။

          “ဒီေလာက္ ရႈပ္ေထြးတဲ့ စနစ္တစ္ခုမွာ မေျပာပေလာက္တဲ့ကြဲလြဲမႈ (Variables) ေတြဟာ အဆေပါင္းမ်ားစြာ တိုးပြါးလို႔ သြားပါတယ္။ ဆဲလ္တစ္ခုကို ျဖတ္ၿပီး သတင္းအခ်က္အလက္ သယ္ေဆာင္ရာမွာ လွ်ပ္စစ္စီးသလို Electrical Potential ေတြက ထိန္းခ်ဳပ္ပါတယ္။ တစ္ခါ အဲဒီ Electrical Potential ေတြဟာလည္း ရာေပါင္းမ်ားစြာေသာ ဓါတ္ဖိုဓါတ္မစီးေၾကာင္း (Ion channel) ေတြေၾကာင့္ ျဖစ္တည္ေနရပါတယ္။ တစ္ခ်ိန္တည္းမွာ ခႏၶာကိုယ္ထဲက တျခား ေသာင္းနဲ႔ခ်ီတဲ့ ဆဲလ္ေတြဟာ နာဗ္ဆဲလ္ေတြရဲ႕ ျပန္လွန္သက္ေရာက္မႈ (Interaction) နဲ႔ Feedback ျပန္လုပ္ပါတယ္။ တုန္႔ျပန္မႈျပဳပါတယ္။ ဆိုလိုတာက ေမာ္လီက်ဴးအဆင့္မွာ ျဖစ္ပြား တဲ့ ေသးငယ္လွတဲ့ ေျပာင္းလဲမႈတစ္ခုဟာ မထင္မွတ္ထားတဲ့ ၊ မမွန္းဆႏိုင္တဲ့ ၊ တုန္႔ျပန္မႈတစ္ခု ကို ျဖစ္ေပၚေစတယ္ဆိုတာပါပဲ။

          ေက်ာက္တံုးႀကီးရဲ႕ ေတာင္ဆင္းလမ္းကို မွန္းဆလို႔မရသလိုပဲ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ေၾကာက္စရာ ေကာင္းလွတဲ့ ရႈပ္ေထြးမႈဟာ လူသားအျပဳအမူအေပၚ သက္ေရာက္မႈေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာ တဲ့ ေျပာင္းလဲမႈကို မမွန္းဆႏိုင္ပါဘူး။

          အဲဒီလို ဦးေႏွာက္ရဲ႕မမွန္းဆႏိုင္မႈဟာ ပတ္ဝန္းက်င္ကို တုန္႔ျပန္ရာမွာ ကြဲလြဲမႈေတြကို ဖန္းတီးေပးပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္ခ်င္းစီရဲ႕ ကြဲလြဲတဲ့တုန္႔ျပန္မႈေတြကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။

          တျခားတစ္ဖက္ကၾကည့္ရင္ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ရႈပ္ေထြးၿပီး ပရမ္းပတာႏိုင္တဲ့ ျဖစ္စဥ္ဟာ မမွန္း ဆႏိုင္တဲ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ခုန္ေက်ာ္မႈ(leaps)ေတြကို ပိုမိုေကာင္းမြန္ေစၿပီး ကမာၻေလာကႀကီးကို အျမင္သစ္နဲ႔ ျမင္လာေစပါတယ္။ ေဒါင္လိုက္ေတြးျခင္းကေန ျဖန္႔ထြက္ေတြးျခင္းကို ျဖစ္လာ ေစပါတယ္။ Linear မ်ဥ္းသေဘာဆန္တဲ့ (Sequential)အစဥ္အဆက္ေတြးေတာျခင္းမ်ိဳးကေန အကြက္သေဘာဆန္တဲ့ (Simultaneously) တၿပိဳင္နက္သေဘာ ေတြးေခၚမႈေတြ ျဖစ္လာေစ ပါတယ္။ (Rational) ေၾကာင္းက်ိဳးဆက္ေတြးေခၚမႈကေန (Irrational) ေၾကာင္းက်ိဳးမဲ့ေတြးေခၚမႈ ေတြ ျဖစ္လာေစပါတယ္။ (Reasoning) ဆင္ျခင္ျခင္းမွေန (Intuition) ထိုးထြင္းသိျခင္းဆီ ေရြ႕လာပါတယ္။ ပံုမွန္ေန႔တဓူဝကိစၥ (Routine) ေတြကေန (Innovation) တီထြင္မႈေတြ၊ (Creation) ဖန္တီးမႈေတြ ျဖစ္လာေစပါတယ္။

          ဒါေၾကာင့္မို႔ ဒီ လူ႔ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ပရမ္းပတာႏိုင္တဲ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာခုန္ေက်ာ္မႈေတြဟာ မမွန္းဆႏိုင္တဲ့ တီထြင္ဖန္တီးမႈေတြနဲ႔ မတုပႏိုင္တဲ့အႏုပညာလက္ရာေတြကို ထြက္ေပၚလာေစ ပါတယ္။ မေမွ်ာ္မွန္းႏိုင္တာကို ေမွ်ာ္မွန္းႏိုင္လာပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္ဆို လူသားအျပဳအမူဟာ ဆင္ျခင္တံုတရားကင္းေနလို႔ (သို႔) မမွန္းဆႏိုင္ေအာင္ ရႈပ္ေနခဲ့လို႔ပါပဲ။

          ကၽြန္ေတာ္တို႔ အေမြဆက္ခံခဲ့တဲ့ မ်ိဳးဗီဇ(Genetic)နဲ႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔ႀကံဳေတြ႔ခဲ့ရတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္(Environment)အျပင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔အသီးသီးမွာ မထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္မႈ အတိုင္းအဆ (Certain level of indeterminism) ကုိယ္စီရွိၾကပါတယ္။ ဆိုလိုတာက လူသားဟာ ဗီဇနဲ႔ ပတ္ဝန္းက်င္ လံုးဝဥႆံုျပဌာန္းထားတဲ့ သတၱဝါ မဟုတ္ဘူးဆိုတာပါပဲ။

          ဒါေၾကာင့္မို႔ ဗီဇနဲ႔အတိတ္သမိုင္းဆိုတဲ့ ျပဌာန္းခံဝါဒႏွစ္ခုကေန လူသားကို လြတ္ေျမာက္ ေစခဲ့တဲ့ ပရမ္းပတာျဖစ္မႈ၊ မျပဌာန္းႏိုင္မႈဟာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ကို ကိုယ့္အျပဳအမူ ကိုယ္တာဝန္ ယူေစဖို႔လည္း တဖက္ကေန တြန္းအားေပးေနျပန္ပါတယ္လို႔ Willian နဲ႔ Michael တို႔က နိဂံုးခ်ဳပ္ မွာ ဆိုထားပါတယ္။

ဒီႏိုဗို

Ref: Are we hardwired?

The role of genes in human behavior

By Willian R.Clark and Michael Grunstein.

စံပယ္ျဖဴ မဂၢဇင္း၊ အမွတ္(၃)၊ မတ္လ၊ ၂၀၀၂။